Kısaca: Soğuk havada diş hassasiyeti, çoğunlukla mine tabakasının incelmesi ya da diş eti çekilmesi nedeniyle açığa çıkan dentin yüzeyinden kaynaklanır. Soğuk hava ve soğuk içecekler bu açık yüzeydeki minik kanallarda sıvı hareketine yol açar, sinir bunu keskin bir sızı olarak algılar. Birkaç saniyede geçen hassasiyet çoğu zaman hassasiyet macunu ve doğru fırçalama ile kontrol altına alınabilir. Saniyelerce süren, kendiliğinden başlayan veya geceleri uyandıran ağrı ise çürük, çatlak ya da sinir sorunu olabileceği için muayene gerektirir.
Kasım geldiğinde Tekirdağ’da sahil boyunca esen poyrazı hepimiz biliriz. Sabah otobüs durağında beklerken ağzınızı açtığınız anda dişlerinize saplanan o kısa, keskin sızı tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz. Kliniğimizde sonbaharın sonuna doğru “yazın hiçbir şeyim yoktu, havalar soğuyunca dişlerim sızlamaya başladı” diyen hastaların sayısı belirgin şekilde artıyor. Bu yazıda diş hassasiyetinin neden soğukta belirginleştiğini, evde neler yapabileceğinizi ve hangi noktada bir diş hekimine görünmeniz gerektiğini anlatacağız.
Diş hassasiyeti nedir, neden olur?
Dişin dış yüzeyini kaplayan mine, vücudun en sert dokusudur ve altındaki dentini korur. Dentin ise içinde binlerce mikroskobik kanal barındıran, daha yumuşak bir tabakadır. Bu kanallar dişin merkezindeki sinire kadar uzanır. Mine sağlam olduğu ve diş eti kök yüzeyini örttüğü sürece dentin dış dünyayla temas etmez.
Sorun, dentinin açığa çıktığı yerde başlar. Soğuk, sıcak, tatlı, ekşi ya da hava akımı bu açık kanallara ulaştığında içlerindeki sıvı hareket eder. Sinir bu hareketi tehlike sinyali gibi yorumlar ve siz de o tanıdık keskin sızıyı hissedersiniz. Diş hekimliğinde buna “dentin hassasiyeti” denir. Ağrı genellikle kısa sürer ve uyaran ortadan kalkınca geçer.
Dentini açığa çıkaran başlıca nedenler
- Diş eti çekilmesi. Diş eti geriledikçe kök yüzeyi açığa çıkar. Kökte mine yoktur, bu yüzden bu bölge çok daha hassastır.
- Sert fırçalama. Sert kıllı fırça ve yatay, bastırarak yapılan fırçalama hem mineyi aşındırır hem de diş etini geriletir.
- Asitli yiyecek ve içecekler. Asitli içecekler, turunçgiller, sirkeli salatalar mineyi yumuşatır. Hemen ardından fırçalamak aşınmayı hızlandırır.
- Diş sıkma ve gıcırdatma. Özellikle geceleri farkında olmadan yapılan sıkma, dişlerin boyun kısmında küçük kırılmalara ve aşınmalara yol açabilir. Bu konuyu diş sıkmanın belirtileri ve tedavi yöntemleri yazımızda ayrıntılı ele almıştık.
- Diş eti hastalıkları. İlerleyen diş eti iltihabı destek dokuları kaybettirir, kökler açığa çıkar.
- Yakın zamanda yapılan işlemler. Diş beyazlatma, diş taşı temizliği veya yeni dolgu sonrasında geçici hassasiyet görülebilir. Bu genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır.
- Çürük, çatlak veya bozulmuş dolgu. Bunlar da hassasiyet yapar ama tedavisi farklıdır. Hassasiyet tek bir dişte yoğunlaşıyorsa akla ilk gelmesi gereken ihtimaller bunlardır.
Neden özellikle soğuk havada artıyor?
Aslında hassasiyet çoğu zaman yaz aylarında da vardır ama fark edilmez. Yazın soğuk su içerken hissettiğiniz hafif sızıyı “su çok soğuktu” diye geçiştirirsiniz. Kışın ise uyaran günün her saatinde karşınızdadır. Dışarıda konuşurken, nefes alırken, rüzgara karşı yürürken soğuk hava doğrudan açık dentin yüzeyine çarpar.
Bir de alışkanlıklar değişir. Kış aylarında sıcak çay ve kahve tüketimi artar, hemen ardından soğuk havaya çıkarız. Bu ani sıcaklık farkı dişin yapısında küçük genleşme ve büzülmelere neden olur. Sağlam dişte bunun pek etkisi olmaz ama mine incelmişse veya dişte fark edilmemiş bir çatlak varsa hassasiyet belirginleşir. Kış aylarında soğuk algınlığı ve sinüzit de artar. Üst arka dişlerdeki sızı bazen dişten değil, sinüslerden kaynaklanabilir. Bu ayrımı muayene olmadan yapmak zordur.
Hangi sızı normal, hangisi değil?
En çok sorulan soru bu ve cevabı aslında ağrının karakterinde saklı. Aşağıdaki tablo kabaca bir fikir verir ama kesin tanı yerine geçmez:
| Ne hissediyorsunuz? | Olası neden | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Soğukla gelen, 1-2 saniyede geçen kısa sızı, birden fazla dişte | Açık dentin, diş eti çekilmesi, mine aşınması | Hassasiyet macunu, yumuşak fırça, rutin kontrolde söyleyin |
| Tek bir dişte, tatlı ya da soğukla belirgin sızı | Çürük veya dolgu kenarında sızıntı | Birkaç hafta içinde muayene |
| Isırınca, özellikle bir şeyi bırakırken keskin ağrı | Diş çatlağı olabilir | Erken muayene, o tarafla sert şey ısırmayın |
| Soğuk uyaran bittikten sonra da saniyelerce süren, zonklayan ağrı | Sinirde iltihap başlamış olabilir | Kısa sürede muayene |
| Kendiliğinden başlayan, geceleri uyandıran ağrı | Sinir iltihabı, apse ihtimali | Bekletmeden hekime başvurun |
| Üst arka dişlerde, eğilince artan, soğuk algınlığıyla gelen dolgunluk | Sinüzit kaynaklı yansıyan ağrı olabilir | Dişler muayene edilip sinüs ihtimali değerlendirilmeli |
Gece başlayan veya kendiliğinden gelen ağrı konusunu merak ediyorsanız gece başlayan diş ağrısının sebepleri yazımıza da göz atabilirsiniz. Uzun süren ağrının sinirle ilgili olabileceğini düşünüyorsanız kanal tedavisi gerektiren belirtiler yazısı da işinize yarayacaktır.
Evde neler yapabilirsiniz?
Hassasiyetiniz kısa süreli ve birden fazla dişe yayılmışsa, muayeneye kadar evde uygulayabileceğiniz etkili adımlar var. Bunların hiçbiri mucize değil ama düzenli yapıldığında çoğu kişide fark yaratıyor.
Hassasiyet macununu doğru kullanın
Eczanelerde ve marketlerde bulunan hassasiyet macunları, içerdikleri maddelerle ya dentin kanallarını tıkar ya da sinirin uyarıya verdiği cevabı azaltır. Ama bir iki kullanımda sonuç beklemeyin. Etkinin hissedilmesi genellikle iki ila dört hafta düzenli kullanım gerektirir. Akşam fırçaladıktan sonra ağzınızı çok fazla çalkalamayın, macunun bir kısmının dişlerde kalması etkiyi artırır. Çok hassas bir bölgeye yatmadan önce parmağınızla bezelye kadar macun sürüp bırakmak da işe yarayabilir.
Fırçalama tekniğinizi gözden geçirin
Yumuşak kıllı bir fırça seçin. Fırçayı diş etine yaklaşık 45 derece açıyla tutun, küçük dairesel hareketlerle ve bastırmadan fırçalayın. Elinizde fırçayı sıkı sıkı kavrıyorsanız muhtemelen fazla bastırıyorsunuzdur. Basınç sensörlü elektrikli fırçalar bu konuda yardımcı olabilir.
Asitli yiyeceklerden sonra hemen fırçalamayın
Portakal suyu, limonlu su, asitli içecek ya da turşudan sonra mine birkaç dakika boyunca yumuşak kalır. Bu sırada fırçalamak aşınmayı hızlandırır. Önce suyla çalkalayın, fırçalamak için yarım saat kadar bekleyin.
Soğuktan dişlerinizi koruyun
Kulağa basit geliyor ama işe yarıyor: soğuk ve rüzgarlı havada mümkün olduğunca burnunuzdan nefes alın, atkıyla ağız bölgesini örtün. Sıcak çaydan hemen sonra soğuk havaya çıkıyorsanız birkaç dakika ılık suyla ağzınızı çalkalamak ani sıcaklık farkını yumuşatır.
Gece diş sıkıyorsanız fark edin
Sabahları çene yorgunluğu, şakaklarda ağrı, dişlerde düzleşmiş yüzeyler varsa gece sıkma ihtimalini konuşmak gerekir. Bu durumda hassasiyeti tek başına macunla çözmek zordur, sebebe yönelik bir gece plağı gerekebilir.
Klinikte hangi tedaviler uygulanabilir?
Muayenede önce hassasiyetin kaynağı bulunur. Bu aşama önemli, çünkü “hassasiyet” diye geçiştirilen bir şikayetin altından bazen çürük veya çatlak çıkabiliyor. Gerekirse röntgen alınır. Nedene göre başlıca seçenekler şunlardır:
- Flor ve hassasiyet giderici uygulamalar. Hassas yüzeylere klinikte vernik veya özel solüsyonlar sürülür. Kısa ve ağrısız bir işlemdir, gerekirse birkaç seansta tekrarlanır.
- Diş boynu restorasyonları. Kök yüzeyinde aşınma veya çentik oluşmuşsa bu bölge diş renginde kompozitle kapatılabilir. Ayrıntılar için kompozit restorasyonlar (bonding) sayfamıza bakabilirsiniz.
- Dolgu yenileme veya yeni dolgu. Çürük ya da kenarı bozulmuş dolgu varsa diş dolgusu ile tedavi edilir.
- Diş eti tedavileri. Hassasiyetin kaynağı diş eti çekilmesiyse, uygun vakalarda yumuşak doku grefti ile kök yüzeyi yeniden örtülebilir. Bu konuda diş eti çekilmesi tedavisi sayfamızda bilgi bulabilirsiniz.
- Gece plağı. Diş sıkma tespit edilirse dişleri koruyan kişiye özel bir plak hazırlanabilir.
- Kanal tedavisi. Diğer yöntemlerle geçmeyen ve sinirin etkilendiği durumlarda son seçenek olarak gündeme gelir. Kliniğimizde kanal tedavileri endodonti uzmanımız Spec. Dr. Kemal Can Çalıoğlu tarafından da planlanmaktadır.
Hassasiyetin büyük kısmı ilk birkaç seçenekle çözülür. Kanal tedavisi her hassasiyette gereken bir işlem değildir, bunu bilmek hastaların içini rahatlatıyor.
Beyazlatma sonrası hassasiyet ayrı bir konu
Kış aylarında, özellikle yılbaşı ve düğün sezonu öncesinde diş beyazlatma yaptıranlar çoğalıyor. Beyazlatma sonrası birkaç gün süren hassasiyet beklenen bir durumdur ve genellikle kendiliğinden geçer. Zaten hassas dişleriniz varsa bunu beyazlatmadan önce hekiminize mutlaka söyleyin. Hassasiyet önce tedavi edilebilir ya da beyazlatma yöntemi ve süresi buna göre ayarlanabilir.
Hassasiyeti farkında olmadan artıran günlük alışkanlıklar
Muayenede hastalarla konuşurken çoğu zaman hassasiyetin tek bir büyük nedenden değil, küçük alışkanlıkların birikiminden kaynaklandığını görüyoruz. Kendinize şu soruları sormanız faydalı olabilir:
- Gün boyunca limonlu su, ekşi şeker veya asitli içecekleri yudum yudum tüketiyor musunuz? Sürekli küçük miktarlarda asit, mineyi tek seferde tüketilen büyük miktardan daha fazla yıpratabilir.
- Beyazlatıcı olduğu söylenen aşındırıcı macunları uzun süredir kullanıyor musunuz? Bu macunların bazıları yüzey lekesini alırken mineyi de yıpratabilir.
- Fırçanızın kılları birkaç hafta içinde yanlara açılıyor mu? Bu, fazla bastırdığınızın en kolay görülen işaretidir.
- Kalem, tırnak veya buz ısırma gibi alışkanlıklarınız var mı? Bunlar mineye gözle görülmeyen çatlaklar açabilir.
- Mide yanması veya reflu şikayetiniz var mı? Mideden ağza gelen asit, özellikle arka dişlerin iç yüzeylerini aşındırabilir. Bu durumda diş tedavisinin yanında reflunun da hekim kontrolünde ele alınması gerekir.
Bu alışkanlıklardan bir ya da ikisini değiştirmek bile birkaç hafta içinde hissedilir bir fark yaratabiliyor. Muayeneye geldiğinizde bunları hekiminize anlatmanız, hassasiyetin gerçek nedenini bulmayı da kolaylaştırır.
Tekirdağ ve çevre ilçelerden gelenler için
Kliniğimiz Süleymanpaşa’da, Cumhuriyet Mahallesi’nde yer alıyor. Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı, Ergene, Saray, Muratlı, Malkara, Hayrabolu, Şarköy ve Marmaraereğlisi’nden de bize gelen hastalarımız var. Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı ve Saray yönünden kliniğe yakın duraklara uğrayan toplu taşıma hatları bulunuyor. Hat bilgileri ve harita için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Uzaktan geliyorsanız, muayene ile ilk tedavi adımını aynı güne planlamak işinizi kolaylaştırabilir. Randevu alırken şikayetinizi kısaca anlatırsanız, mümkün olan durumlarda ilk gün hem tanı hem de hassasiyet giderici uygulama yapılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Diş hassasiyeti kendiliğinden geçer mi?
Beyazlatma veya diş taşı temizliği sonrası oluşan geçici hassasiyet genellikle kendiliğinden geçer. Diş eti çekilmesi, aşınma ya da sıkma kaynaklı hassasiyet ise sebep ortadan kalkmadıkça tekrar eder. Hassasiyet macunu belirtileri azaltır ama sebebi tedavi etmez.
Hassasiyet macunu ne kadar sürede etki eder?
Çoğu kişide iki ila dört hafta düzenli kullanımdan sonra fark hissedilir. Kullanımı bıraktığınızda hassasiyet zamanla geri dönebilir.
Diş hassasiyeti çürük belirtisi midir?
Olabilir ama her zaman değil. Hassasiyet tek bir dişte yoğunlaşıyor, tatlıyla artıyor veya giderek kötüleşiyorsa çürük ihtimali yüksektir. Birden fazla dişte kısa süren sızı daha çok açık dentin yüzeyine işaret eder.
Soğuk havada dişlerim ağrıyor, sinüzit olabilir mi?
Üst arka dişlerin kökleri sinüslere yakındır. Sinüzitte bu dişlerde dolgunluk ve sızı hissedilebilir, öne eğilince artabilir. Ancak aynı belirtiler dişten de kaynaklanabileceği için önce dişlerin muayene edilmesi doğru olur.
Hassas dişlere beyazlatma yapılır mı?
Yapılabilir ama önce hassasiyetin nedeni değerlendirilmelidir. Hekiminiz gerekirse önce hassasiyeti tedavi eder ya da daha düşük yoğunluklu bir yöntem önerir.
Diş eti çekildiyse geri gelir mi?
Çekilen diş eti kendiliğinden eski seviyesine dönmez. İlerlemesi durdurulabilir, uygun vakalarda greft ile kök yüzeyi tekrar örtülebilir.
Son söz
Soğuk havayla gelen kısa sızılar çoğu zaman tehlikeli değil ama dişlerinizin size bir şey söylediğinin işareti. Erken fark edilen diş eti çekilmesi veya mine aşınması basit önlemlerle kontrol altına alınabiliyor. Ağrı uzuyorsa, tek dişte yoğunlaşıyorsa veya geceleri uyandırıyorsa beklemek yerine muayene olmak, ileride daha kapsamlı tedavilere gerek kalmasını önler.
Dişlerinizdeki hassasiyetin nedenini öğrenmek için online randevu oluşturabilir veya 0282 264 16 76 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi planı her hasta için ayrı ayrı belirlenir.
